pH - bij natuurlijk verven - wat is het?

(En waarom wil je dat weten?)

pH is iets wat je vaak zult zien in beschrijvingen van natuurlijke verfprocessen. Kort gezegd: pH staat voor

potential hydrogen,

en geeft aan hoeveel waterstof er in vloeistoffen zit, en hoe actief het waterstofion is. Die concentratie waterstofionen wordt gemeten in mol per kubieke decimeter oplossing.

Het pH-bereik loopt van 0-14.

Een pH van 7 wordt als neutraal beschouwd, terwijl pH-waarden onder 7 zuur zijn en pH-waarden boven 7 alkalisch zijn.

De pH-schaal is logaritmisch, wat betekent dat een verandering van één pH-eenheid staat voor een tienvoudige verandering in zuurgraad of alkaliteit.

Een oplossing met een pH van 4 is bijvoorbeeld tien keer zuurder dan een oplossing met een pH van 5, en honderd keer zuurder dan een oplossing met een pH van 6. Evenzo is een oplossing met een pH van 9 tien keer alkalischer dan een oplossing met een pH van 8, en honderd keer alkalischer dan een oplossing met een pH van 7.

Hoe kan ik de pH-waarde van mijn verfbad bepalen?

Om de pH van een oplossing te meten, kun je een digitale pH-meter gebruiken of pH-indicatorstrips (lakmoesstrips) die van kleur veranderen op basis van de pH van de oplossing. Zodra je de pH van de oplossing kent, kun je de pH aanpassen door een zure of alkalische stof toe te voegen.

Leuk weetje: wist je dat traditionele ververijen in het 18e-eeuwse Frankrijk de juiste pH van hun indigo-kuip konden bepalen door ervan te proeven?

Leuk weetje: 'things are going sour' verwijst naar de natuurlijke daling van de pH wanneer organische materialen hydrolyseren. In verfbaden zal de pH altijd natuurlijk dalen doordat de plantaardige materialen in het water op natuurlijke wijze rotten, waardoor een zure omgeving ontstaat.

Waarom is het belangrijk om de pH-waarde van je verfbad te kennen?

De meeste natuurlijke kleurstoffen zijn gevoelig voor pH-veranderingen en geven verschillende kleuren afhankelijk van de zuurgraad of alkaliteit van het verfbad.

• Meekrapwortelverf geeft een rode kleur in een alkalische oplossing (pH 9-10) en een gele kleur in een zure oplossing (pH 4-5).
• Cochenilleverf geeft op textiel een fuchsia kleur bij een neutrale pH, een zuurgraad van 5 kan de tint naar rood trekken, terwijl pH 8 en hoger paarse tinten oplevert.
• De meeste gele kleurstoffen uit flavonoïden geven een uitgesprokener geel in een alkalisch bad.

Toen ik in Oaxaca reisde, zagen we hoe de vrouwen hun wol met cochenille in allerlei tinten verven, simpelweg door de pH-waarde van hun verfbad aan te passen.

Kan ik de pH-waarde van mijn verfoplossing veranderen?

Als je een oplossing hebt met een pH van 5 en je wilt die zuurder maken, dan kun je een zure stof zoals azijn toevoegen om de pH met één eenheid te verlagen naar een pH van 4. Als je daarentegen een oplossing hebt met een pH van 5 en je wilt die alkalischer maken, dan kun je een alkalische stof zoals baking soda toevoegen om de pH met één eenheid te verhogen naar een pH van 6. We noemen deze alkalische of zure stoffen een assist (zie deze blog)

Het is belangrijk om te weten dat te veel zuurte of alkaliteit de vezels kan beschadigen, dus het is belangrijk om de aanbevolen pH-bereiken voor elke verf- en vezelsoort te volgen.

In dit voorbeeld zie je van dichtbij het verschil tussen cochenillevezels met verschillende assists:

Wat maakt iets een zure assist?

Zure stoffen zijn stoffen met een pH-waarde onder 7 op de pH-schaal, wat betekent dat ze zuurder zijn dan een neutrale oplossing (pH 7). Deze stoffen hebben een hogere concentratie waterstofionen (H+) dan hydroxide-ionen (OH-).

Zure stoffen kunnen natuurlijk of synthetisch zijn. Enkele veelvoorkomende voorbeelden van zure assists die in natuurlijk verven worden gebruikt, zijn:

• Citrusvruchten (citroenen, limoenen, sinaasappels, grapefruits)
• Azijn (azijnzuur)
• melkzuur

Wat maakt iets een alkalische assist?

Een alkalische stof is een stof met een pH-waarde boven 7 op de pH-schaal, wat betekent dat ze basischer of alkalischer is dan een neutrale oplossing (pH 7). Deze stoffen hebben een hogere concentratie hydroxide-ionen (OH-) dan waterstofionen (H+).

Bij natuurlijk verven gebruiken we traditioneel:

• Baking soda (natriumbicarbonaat)
• Soda ash (natriumcarbonaat)
• Ammoniak (urine!)
• Gebluste kalk
• Sommige mineralen en stenen, zoals de natuurlijke kalksteen die ik uit Mexico heb meegenomen.
• Houtas is een prachtige milde alkali die vaak wordt gebruikt in traditionele verfrecepten, en de indigo uit El Salvador die in dit voorbeeld is gebruikt, werd geëxtraheerd met houtas.

Ik raad sterk aan om tijdens het verven regelmatig je pH-waarden te controleren, zodat je intuïtief gaat voelen wat het directe verband is tussen pH en verfkleur.

Mijn tweede advies is om te experimenteren: neem drie monsters van je verfwater. Eén laat je zoals het is, aan een tweede voeg je wat soda ash toe en aan de derde voeg je wat azijn toe. Kijk gewoon wat er gebeurt en leer al doende.