Met de laatste toevoegingen aan de voorraad van aluminiumlactaat en ijzerlactaat was het tijd voor meer vergelijkende tests.
Wat is nu echt het beste aluinmordant voor cellulose? Maakt het veel uit?
Waarom zouden we iets anders gebruiken dan gewone aluin?
Gewone aluin (Al) moet op cellulose zoals katoen en linnen altijd als tweestapsmethode worden gebruikt: eerst doe je een looibehandeling met een heldere tannine zoals eikengal of tara, en daarna mordanteer je met aluin rond de 15%. Sommigen herhalen die twee stappen nog eens. Dus looien, aluin, looien, aluin.
Dat kost veel werk en tijd, en ook veel water voor al die extra spoelstappen.
De aluinfamilie van triformaat, acetaat en lactaat zijn eentrapsmordanten, je 'kunt' die extra stap van looien doen, maar het hoeft niet. Dat scheelt enorm veel tijd en water!
Nog een extra voordeel is dat je minder van deze mordanten nodig hebt. Tussen de 5-10% WOF kan al ruim voldoende zijn voor een stevige mordanting, dus hoewel de nieuwe mordanten duurder zijn, komt het uiteindelijk qua kosten min of meer op hetzelfde neer.
In deze blog vergelijk ik aluminiumlactaat, aluminiumacetaat, aluminiumtriformaat en gewone aluin op verschillende stoffen, om het verschil in kleur te laten zien. Per slot van rekening, als de resultaten niet indrukwekkend zijn, is het helemaal niet de moeite waard.
Wat is aluminiumlactaat?
Aluminiumlactaat (Al-lact) is de nieuwe mordant in het vak, gemaakt met melkzuur, dat wordt geproduceerd door fermentatie van hernieuwbare zetmelen in de voedingsindustrie, zoals bietsuiker, rietsuiker, maïs en tapioca. Aluminiumlactaat wordt gebruikt in voeding en cosmetica (E328). Het is een actief ingrediënt in tandpasta en moisturizers, en heeft samentrekkende, ontstekingsremmende en antibacteriële eigenschappen. Het lijkt erop dat het al een tijdje wordt gebruikt voor cellulose in de grotere textiel- en leerindustrie, maar pas onlangs zijn weg heeft gevonden naar hobbyververs.
Aluminiumacetaat (AA) is gebaseerd op aluin gecombineerd met azijnzuur, zelfgemaakt of uit de winkel. Er zijn verschillende soorten aluminiumacetaat, in volgorde van sterkte:
- Aluminium monoacetaat
- Basisch aluminiumacetaat (aluminiumdiacetaat)
- Aluminium triacetaat
Voor dit experiment gebruikte ik een aluminiumacetaat dat ik jaren geleden ergens heb gekocht. Als ik erop terugkijk, staat er niet bij welk type acetaat het is...
Aluminiumtriformaat (ATF) is het aluminiumzout van mierenzuur, chemische formule Al(HCOO)3. Mierenzuur (HCO2H) is het eenvoudigste carbonzuur, en wordt regelmatig gebruikt in de verwerking van textiel en leer. In de natuur komt het voor in de steken en beten van veel insecten uit de orde Hymenoptera, waaronder bijen en mieren, daarom kan het een tintelend gevoel op je huid geven en moet je handschoenen dragen wanneer je ermee werkt (zoals we allemaal zouden moeten doen, voor alle mordanten).
Aluminiumtriformaat wordt veel gebruikt voor wol en cellulose en kan worden gebruikt als een koud badmordant, wat betekent dat je gewoon een mordantbad maakt dat je vele malen hergebruikt totdat het uitgeput is. (Ik moet nog zien hoe aluminiumlactaat zich in de loop van de tijd houdt, en of je het op dezelfde manier kunt gebruiken).
Gewone aluin werd ook gebruikt op één set stoffen, om het duidelijke verschil te laten zien. De reden dat gewone aluin cellulose niet zo goed alleen mordanteert, is dat het een 'bijtende' factor mist, zoals een zuur of een alkalische stof.
Test I - 10% aluminiumlactaat op verschillende stoffen
Voor de monsters nam ik stukken stof van hetzelfde formaat, in totaal vier sets. De stoffen waren:
- Vintage Nederlands linnen
- Beaver katoen
- Vegan wol (gemaakt van planten, een monster dat ik bestelde om te testen voordat ik besluit of ik het in de winkel wil gaan voeren)
- Zijde noil (om te zien of hetzelfde geldt voor eiwitvezels)
Elke set woog 32 gram. Alle sets werden een uur lang voorgewassen in sopwater en daarna gespoeld.
Elke set werd gemordanteerd met 10% WOF (3.2 gram) mordant. De mordant werd bereid op 30ºC, in twee liter water, en de sets werden regelmatig omgedraaid. De tijd in het mordantbad was ongeveer twee uur. Ik heb de stof absoluut niet genoeg bewerkt (ik deed ondertussen een miljoen andere dingen) en dat zie je terug in vlekkerige resultaten.
- Set één aluin
- Set twee aluminiumacetaat
- Set drie aluminiumtriformaat
- Set vier aluminiumlactaat
De mordanten oplossen:
- Aluin lost op in echt heet water
- Aluminiumacetaat en triformaat lossen gemakkelijk op in warm water.
- Aluminiumlactaat lost niet zo makkelijk op in koud water en je moet het apart opkloppen in koud water voordat je het aan het hoofdbad toevoegt, of heet water gebruiken om het gemakkelijker op te lossen.
De sets werden allemaal twee keer uitgespoeld in schoon water en daarna geverfd in een verfbad met 5% WOF cochenille-extract. Het verfbad werd verwarmd tot 80ºC en de stoffen werden gedurende 1.5 uur geverfd, terwijl regelmatig werd geroerd.
De resultaten per set van links naar rechts:
- Set één aluin
- Set twee aluminiumacetaat
- Set drie aluminiumtriformaat
- Set vier aluminiumlactaat
Conclusie: aluminiumlactaat is een prachtig aluinbasis-mordant voor alle vezels. De kleuren zijn vol en levendig. Het is milieuvriendelijk en gemaakt van hernieuwbare materialen die ruim beschikbaar zijn in de voedingsindustrie. Qua budget zou ik zeggen dat het goedkoper kan uitpakken dan bijvoorbeeld dubbelmordanten of zelfs zelfgemaakte aluin- en sodamordants, simpelweg omdat je het in zulke lage percentages kunt gebruiken.
Ik ben erg gecharmeerd van deze mordant en ik zal ermee blijven werken voor meer verschillende kleuren voor jullie en de blog updaten zodra ik de resultaten heb. Ook voor botanisch printen heb ik er hoge verwachtingen van.
0 reacties