Op de verschillende fora over eco-printen en natuurlijke verfstoffen bestaat veel verwarring en verkeerd gebruik van terminologie als het gaat om het beitsen van stoffen.
Waarom moeten we beitsen?
Natuurlijke verfstoffen worden onderverdeeld in substantieve (directe) en adjectieve (indirecte) verfstoffen. Wanneer een verfstof niet substantief is, betekent dit dat er een verbinding nodig is om deze permanent aan de vezel te hechten.
Substantieve verfstoffen hechten aan de vezel zonder beits, maar niet al deze verfstoffen zijn lichtecht (kurkuma is een goed voorbeeld), en een beits is nodig om de lichtechtheid en wasechtheid te verbeteren.
Alle verfstoffen (zowel substantieve als adjectieve) krijgen een betere lichtechtheid, wrijfvastheid en wasechtheid door vóór het verven een beits te gebruiken.
Voorbeelden van substantieve verfstoffen die geen beits nodig hebben om stoffen te verven;
Kurkuma
Indigodigo (een aparte categorie, moet in een kuipvorm worden gebruikt)
Zwarte walnootschillen
Vaak bevatten deze verfstoffen zelf al een hoge hoeveelheid tannine.
Alle andere verfstoffen hebben een beits nodig om permanent op de stof te blijven.
Wat is een beits?
Thessaurus zegt: een stof die bij het verven wordt gebruikt om de kleurstof vast te zetten, vooral een metaalverbinding, zoals een oxide of hydroxide, die zich met de organische verfstof verbindt en in de vezel een onoplosbare gekleurde verbinding of lake vormt.
Of in eenvoudige woorden: een beits is een metaalzout dat fungeert als schakel tussen een verfstof en een vezel. Het woord mordant komt van het Latijnse woord 'mordere' wat betekent 'bijten'.
Anorganische beitsmiddelen zijn;
- IJzersulfaat (vaak 'ijzer' genoemd) FeSO4
- Aluminiumsulfaat Al2(SO4)3
- Aluminiumacetaat (voor cellulosevezels) Al(CH3CO2)3
- Kaliumaluminiumsulfaat (genoemd alum) KAl(SO₄)₂
- Kopersulfaat (vaak 'koper' genoemd) CuSO4.5H2O
- Titaaloxalaat C4O8Ti
- Tin(II)chloride (tin) SnCl₂
Dit zijn de anorganische beitsmiddelen die ik zelf gebruik, in mijn thuisatelier. Er zijn meer beitsmiddelen beschikbaar, en in oude verfliteratuur gebruikt, die ik niet kan aanbevelen voor gebruik door hobbyververs vanwege de toxiciteit, zoals chroom en lood.
Tannines
De toepassing van tanninezuur/tannin op textiel wordt ook looien genoemd. Looien wordt bij het verven van adjectieve verfstoffen met cellulosische vezels gebruikt als onderdeel van het beitsproces, en ook bij het beitsen van zijdevezels. Tannines zijn altijd organisch materiaal van planten, en hun structuur is zeer complex.
Soms vind je een tannine die verkocht wordt als 'tanninezuur', dit kan van planten afkomstig zijn, maar ook synthetisch zijn. In beide gevallen kun je er beter ver vandaan blijven, het kan zeer giftig zijn en er zijn genoeg tannines met een goed herkomstbewijs die je wel kunt gebruiken. (Dank aan Caroline Nixon voor het opmerken hiervan.)
Gallische tannines. Heldere tannines die weinig kleur aan de stof toevoegen;
Eikenbast
Somak (bladeren, galnoten)
Ellagine tannines. Tannines met veel flavonoïden die een gele kleur aan de stof toevoegen;
Catechische tannines. Gecondenseerde tannines die bruine en roodachtige tinten aan de stof toevoegen;
Zwarte thee
Quebracho
Kastanjebast
Bekijk alle beitsmiddelen en tannines die in de shop verkrijgbaar zijn hier.
Correct beitsen en looien
Correct beitsen en looien kost tijd, het kan niet worden gedaan door simpelweg te 'dippen', zoals sommigen het noemen bij eco-printen. Bijvoorbeeld: als je een oplossing van ijzersulfaat gebruikt en je stof er alleen in doopt, gebruik je het ijzersulfaat als een modificeerder die combineert met andere beitsmiddelen en tannines, maar de stof wordt niet goed gebeits, met teleurstellende resultaten op de lange termijn als gevolg. Daarom wassen je ijzerdipdekens die er zo prachtig uitzagen toen je ze uitpakte, na het wassen weg alsof er nooit iets goeds is gebeurd!
Op de bovenstaande foto die Rita Trafford mij stuurde, zie je het verschil. Links is gedaan met een correct gebeitsde deken, rechts was slechts een snelle dip.
Een goed beits/tanningproces begint met het meten van het juiste percentage volgens Weight Of Fibre (WOF). Ik snap dat het romantisch klinkt om je eigen metalen schroot in azijn en water te laten roesten, maar naast de gezondheidsrisico's van roest (tetanus!) weet je nooit hoeveel ijzersulfaat er in je roestwater aanwezig is. Als je weet dat je maar 1% WOF ijzersulfaat nodig hebt om een effectieve ijzeren deken of beits te maken, wordt het kopen van 100 gram hiervan veel nauwkeuriger en voorkom je textielrot.
IJzer veroorzaakt zuurafbraak en katalyseert de foto-oxidatie van de organische materialen in textiel, wat na verloop van tijd leidt tot aanzienlijk of volledig verlies van sterkte.
In dit stuk textiel uit het Israel Museum in Jeruzalem kun je precies zien wat er gebeurt wanneer een grote WOF aan ijzersulfaat wordt gebruikt bij het verven (vroeger kon dat oplopen tot 50%).
De donkere stukken met ijzersulfaat (om zwart te maken) lijken alsof ze door een mysterieuze kever zijn opgegeten, maar het is pure aantasting.
Een complete stap-voor-stapgids voor het correct reinigen en beitsen van je textiel vóór het verven en eco-printen, met nauwkeurige recepten vind je hier.
In deze goudsbloemverfmonsters kun je het effect zien dat de verschillende beitsmiddelen op het resultaat hebben. Beitsmiddelen hebben elk een heel typisch effect op verfstoffen. Deze monsters zijn gebeits met (FLTR) niets, alum, koper en ijzer.
Assists en modifiers.
Een chic woord hiervoor in de verfwwereld is auxiliary. Assists en modifiers zijn dezelfde materialen, maar met een ander gebruiksdoel.
Bijvoorbeeld;
Ik gebruik Cream of Tartar als een assist om te voorkomen dat mijn alunbeits onder in de pan klontert.
Ik gebruik Cream of Tartar als een modifier om de pH te verlagen bij het verven van cochenille, voor heldere roodtinten.
Alkalische assists en modifiers; (in volgorde van sterkte)
- Soda Ash (natriumcarbonaat) Soda Ash verhoogt de effectiviteit van een beits op cellulosevezels. Als modificeerder kan het kleuren sterk veranderen, een klein beetje kan cochenille naar paars verschuiven. Soda Ash wordt ook gebruikt om cellulosevezels te reinigen.
- Krijt (calciumcarbonaat) - wordt gebruikt als kleurveranderaar. Als je zacht water hebt met een lage pH, maakt de toevoeging van krijt aan je verfbad je water harder. Krijt in het verfbad brengt de mooiste roodtinten in meekrap en vuilboom naar voren. Bij sappanhoutverf brengt de iets hogere pH ook de heldere roodtinten naar voren.
- Gebluste kalk is een sterkere alkali dan krijt of soda ash.
Zure assists en modifiers:
- Citroenzuur, een organisch zuur met een pH van minder dan 7. Je kunt het gebruiken met Lak om de sterkste kleur naar voren te brengen.
- Cream of Tartar is een bijproduct van de wijnbereiding. Gebruik als assist bij het beitsen met aluin, gebruik als modifier voor zuurminnende verfstoffen zoals cochenille. Cochenille gaat met Cream of Tartar van fuchsia naar rood. Cream of Tartar werkt het best op eiwitvezels en wordt niet vaak gebruikt bij plantaardige vezels.
- Wijnsteenzuur is ook een bijproduct van de wijnbereiding.
Wijnsteenzuur en cream of tartar zijn niet hetzelfde. Cream of tartar wordt gemaakt van wijnsteenzuur door wijnsteenzuur te combineren met kaliumhydroxide. Hierdoor wordt het wijnsteenzuur gedeeltelijk geneutraliseerd, waardoor cream of tartar minder zuur is dan wijnsteenzuur.
Deze monsters van rabarber op zijde laten zien hoe het gebruik van modifiers de tint kan beïnvloeden.
Een goed aanvullend artikel over andere assists en zouten die in natuurlijk verven worden gebruikt, vind je in detail hier.
Vind alle assists die in de shop verkrijgbaar zijn hier.
Het gebruik van metaalzouten als modifiers.
Vooral ijzersulfaat heeft een sterk effect op de meeste verfstoffen. Er is een enorm verschil tussen ijzersulfaat gebruiken als beits, waarbij het juiste beitsproces wordt gevolgd, of het na het verven of na eco-printen gebruiken als modifier.
Wanneer je een beitszout zoals ijzersulfaat of kopersulfaat gebruikt na het eerste verfproces, zal het waarschijnlijk de kleur beïnvloeden, maar het zal de lichtechtheid of wasechtheid niet op dezelfde manier verbeteren als wanneer je het voorafgaand aan het verfproces gebruikt.
Het gebruik van ijzersulfaat in combinatie met tannines resulteert in verschillende tinten grijs en zwart. Ik schreef hierover een blog hier.
Dit verschijnsel is de reden waarom bladeren met veel tannine, op met ijzersulfaat gebeits textiel, donkere afdrukken achterlaten. Hoe hoger de tannine/ferroussulfaatverhouding, hoe donkerder de afdruk.
In deze monsters met goudsbloem zie je duidelijk het verschil tussen vóór het verven beitsen en het gebruik van ijzersulfaat als modifier na het verven.
Alle verschillende beitsmiddelen op goudsbloem, na het verven gemodificeerd met ijzersulfaat.
0 reacties