Hoe maak je een beitsbad (voor absolute beginners)

In deze blog ga ik de meest basale vraag beantwoorden die ik vaak krijg: hoe mordanteer ik vezels.

Wat is een mordant eigenlijk?

In eenvoudige bewoordingen is een mordant een stof die helpt om verfstof aan je vezel te binden. Zie het als een koppelaar die de kleurmoleculen aan de stof voorstelt en zegt: “Pak nu elkaars hand vast en laat niet los.” Zonder zo’n hulp blijven veel natuurlijke kleurstoffen gewoon wat ongemakkelijk aan het oppervlak zitten, ze zien er even mooi uit maar verdwijnen sneller dan je “koude spoeling” kunt zeggen.

Het woord “mordant” komt eigenlijk van het Latijnse mordere, wat “bijten” betekent. Een beetje dramatisch, maar wel treffend: mordanten helpen kleur in de vezel te bijten zodat die blijft zitten.

De basis: aluin en vrienden

Het meest gebruikte mordant, en het meest geschikt voor beginners, dat we vandaag bespreken is aluin: kaliumaluminiumsulfaat. Het is veilig, makkelijk verkrijgbaar en betrouwbaar, waardoor het dé keuze is voor zijde, wol en plantaardige vezels. Aluin geeft heldere, zuivere kleuren en verandert de tint meestal niet al te veel. Aluin is geen duur mordant en, samen met alle eerder genoemde voordelen, absoluut onmisbaar als je begint met natuurlijk verven.

Je leert ook de sidekick van aluin kennen:

• wijnsteen: niet alleen voor in de keukenkast. Het helpt aluin gelijkmatiger te werken en kan wol zachter maken en voorkomen dat die slijmerig wordt (wat aluin na verloop van tijd in een waterige oplossing wel eens doet).

Er zijn andere mordanten die je moet leren kennen (koper, titaniumoxalaat, tin), maar laten we niet hard van stapel lopen.

Belangrijk: Dit mordantbad is geweldig voor eiwitvezels zoals wol en zijde., voor cellulose zijn er betere mordantmethoden beschikbaar.

Belangrijk: Niet elke verfstof heeft een mordant nodig. Tannines en indigo zijn voorbeelden van kleurstoffen die zonder extra mordanteerstap werken.

Hoe maak je een eenvoudig mordantbad

Hier is de simpele, no-nonsense methode om met aluin te beginnen:

1. Weeg je vezel (dit heet WOF): Bereken hoeveel je droge vezel weegt. Dat is je basisgetal.
2. Meet de aluin af: Gebruik ongeveer 10–15% van het gewicht van je vezel aan aluin. (Als je garen bijvoorbeeld 100 g weegt, gebruik je 10–15 g aluin.)
3. Optioneel, wijnsteen: Voeg 5–6% WOF toe voor extra zachtheid en egalisering.
4. Oplossen: Los je aluin (en wijnsteen, indien gebruikt) op in een kop heet water. Geen klontjes, alstublieft. Dit duurt minstens twee minuten goed roeren.
5. Vul je schone, niet-reactieve verfbadpan: Voeg genoeg warm water toe om je vezel comfortabel te bedekken en roer de opgeloste mordant erdoor.
6. Voeg de vezel toe: Maak je stof of garen goed nat (laat het vooraf weken zodat het volledig vochtig is) en doe het vervolgens in de pan.
7. Verwarm voorzichtig: Breng de pan tot ongeveer 70°C (niet kokend, we maken geen soep) en houd die temperatuur ongeveer anderhalf uur aan. Roer af en toe zodat de vezel niet vlekkerig wordt.
8. Laat afkoelen: Laat het staan tot het water op kamertemperatuur is. Je kunt het zelfs een nacht laten staan, niemand die oordeelt, MAAR zorg ervoor dat er niets boven je mordantbad uitsteekt, anders wordt het ongelijk.
9. Spoel grondig, echt, wees niet zuinig. Overgebleven mordant dat aan de stof blijft kleven (in plaats van goed te binden) springt gewoon op de verfstof in de pan, en dan krijg je vlekkerige, ongelijkmatige kleur.”

Na het bad

Zodra je vezels gemordanteerd en uitgespoeld zijn, zijn ze als een leeg doek dat klaar is om verfstof vast te houden. Je kunt ze meteen gebruiken of drogen en bewaren voor later. Sommige verfmakers houden zelfs een voorraad “vooraf gemordanteerde” vezels bij de hand, een beetje zoals koekjesdeeg in de vriezer voor noodgevallen. Zorg er wel voor dat je deze stoffen goed labelt, zodat je niet per ongeluk twee keer mordanteert.